Bài 15 · Phần D - Chất lượng và liêm chính

Độ tin cậy và giá trị: thang đo đúng và nhất quán nghĩa là gì

Alpha đạt 0,7 chỉ cho thấy các câu nhất quán với nhau. Hội đồng còn hỏi: chúng có đo đúng cái bạn định đo không?

≈ 9 phút đọc · 1 bài tập · Nối tiếp: Bài 16 - Giới hạn của nghiên cứu

Ẩn dụ cái cân

Bạn bước lên cân ba lần, cả ba lần đều ra 52 kg: cái cân ổn định. Nhưng nếu bạn nặng 50 kg, nó ổn định mà sai. Ngược lại, một cái cân nhảy 48 rồi 55 rồi 51 thì chẳng thể gọi là đúng.

Độ tin cậy (reliability)Giá trị (validity)
Hỏi gìCác câu trong cùng thang đo có trả lời nhất quán với nhau không?Có đo đúng khái niệm cần đo không?
Cái cânBa lần cân cùng ra 52 kg52 kg có đúng là cân nặng thật không
Trong khóa luậnCronbach's Alpha ≥ 0,7 (Nunnally, 1978), tương quan biến–tổng ≥ 0,3 (Nunnally & Bernstein, 1994)Lập luận lý thuyết + kết quả EFA + tương quan giữa các biến

Quan hệ giữa hai thứ: tin cậy là điều kiện cần, không phải điều kiện đủ cho giá trị.

Bốn loại giá trị bạn cần gọi đúng tên

LoạiNghĩa đời thườngBằng chứng trong khóa luận
Giá trị nội dung (content)4 câu có phủ đủ ý nghĩa của khái niệm không, hay chỉ chạm một góc?Kế thừa thang đo gốc, phỏng vấn định tính, ý kiến GVHD. Không có con số.
Giá trị cấu trúc (construct)Thang đo có hành xử đúng như lý thuyết dự đoán không. Là "mái nhà" chứa hai loại dưới.Hội tụ + phân biệt
Giá trị hội tụ (convergent)Các câu của cùng một biến có "chụm" vào nhau khôngEFA: 4 câu của X1 cùng tải lên một nhân tố, hệ số tải ≥ 0,5 (Hair et al.)
Giá trị phân biệt (discriminant)Hai biến khác tên có thật sự khác nhau khôngEFA không tải chéo; tương quan giữa hai biến không cao đến mức trùng nhau
Chỗ khóa luận của bạn dễ bị hỏi

MBTT và DTC rất gần nghĩa. Nếu EFA gộp 8 câu của hai biến thành một nhân tố, đó là dấu hiệu giá trị phân biệt yếu. Chuẩn bị sẵn ở Chương 2 một câu định nghĩa tách bạch hai khái niệm.

Vì sao alpha cao không bảo đảm giá trị

Alpha chỉ đo mức các câu được trả lời giống nhau, không biết các câu nói về cái gì.

  1. Bốn câu gần như lặp lời "Thông tin rõ ràng", "Thông tin dễ hiểu", "Thông tin dễ nắm bắt"… α có thể lên 0,93 (số liệu giả lập) nhưng chỉ đo một góc hẹp của CLND: tin cậy cao, giá trị nội dung thấp.
  2. Bốn câu nhất quán nhưng sai khái niệm Nếu 4 câu thực chất đo "thích mật ong", người thích sẽ chọn 5 cả bốn câu. α vẫn đẹp, nhưng nhãn CLND đã dán nhầm.

Thêm nữa, alpha tăng khi tăng số câu, nên alpha cao một phần có thể chỉ do thang đo dài.

AVE và CR - chỉ ở mức biết tên

CR (composite reliability, độ tin cậy tổng hợp) giống alpha nhưng tính từ hệ số tải, nên không giả định mọi câu đóng góp bằng nhau. AVE (average variance extracted, phương sai trung bình được trích) là trung bình bình phương hệ số tải, dùng để xét hội tụ; so căn AVE với tương quan giữa các biến để xét phân biệt.

Cả hai thường tính từ CFA/SEM, không có sẵn trong menu Alpha/EFA của SPSS. Bảng nguồn của khóa chưa có ngưỡng AVE/CR nên bài này không đưa con số; nếu GVHD yêu cầu, tra Hair et al. và ghi rõ ấn bản.

Hai rủi ro ẩn: sai lệch phương pháp chung và điểm trung bình

Sai lệch phương pháp chung (common method bias): cùng một người, cùng một bảng hỏi, cùng một lúc trả lời cả X lẫn Y. Người dễ tính chọn 4–5 cho mọi câu; người muốn tỏ ra nhất quán sẽ trả lời Y khớp với X. Tương quan bị thổi phồng. Cách giảm ngay khi thiết kế bảng hỏi:

  1. Ẩn danh và nói rõ không có đáp án đúng saiGiảm trả lời theo mong muốn xã hội.
  2. Tách khối câu Y khỏi khối câu XĐặt một trang hướng dẫn hoặc trang R1–R3 ở giữa. Nếu muốn xen phần nhân khẩu vào giữa thì phải đánh đổi với lý do ở bài 04 (nhân khẩu đặt cuối để người trả lời không mệt) - bàn với GVHD, đừng tự chọn.
  3. Đặt câu hỏi sàng lọc trước khối câu chínhĐã có trong form (R1–R3), giúp người trả lời chỉ đánh giá sản phẩm họ thực sự đã xem.

Kiểm định một nhân tố của Harman chạy sau khi thu chỉ là phép kiểm tra thô; đừng trình bày nó như bằng chứng "không có sai lệch".

Trung bình 4 câu không phải là biến tiềm ẩn. Khi lấy trung bình X1.1–X1.4 làm điểm CLND, bạn giả định mỗi câu đóng góp bằng nhau và bỏ qua sai số đo. Sai số đo làm hệ số tương quan r bị suy giảm (nhỏ hơn giá trị thật). Trong hồi quy bội thì phức tạp hơn: β có thể bị chệch theo cả hai chiều - biến này mất phần giải thích thì biến tương quan với nó lại được thổi phồng. Đây là cách làm chuẩn với hồi quy SPSS, nhưng phải ghi là một hạn chế (xem Bài 16).

Kiểm tra trí nhớ

Cân luôn ra 52 kg trong khi bạn nặng 50 kg. Cái cân này:
Kết quả lặp lại y hệt nên tin cậy cao. "Tin cậy thấp, thiếu giá trị" hấp dẫn vì cân sai, nhưng sai ổn định vẫn là ổn định.
EFA gộp 8 câu của MBTT và DTC thành một nhân tố. Đây là dấu hiệu yếu về:
Các câu vẫn chụm vào nhau nên "hội tụ" nghe hợp lý, nhưng vấn đề là hai biến khác tên không tách ra được.
Vì sao α = 0,93 chưa đủ để nói thang đo CLND đo đúng CLND?
Alpha chỉ đo độ nhất quán giữa các câu, không biết nội dung câu là gì. "α trên 0,9 luôn là lỗi" nghe hợp lý vì α rất cao có thể do câu lặp lời, nhưng đó chỉ là dấu hiệu cần xem lại. "Đo sự đồng thuận người trả lời" là cách hiểu sai hay gặp: α đo nhất quán giữa các câu, không đo mức đồng tình.
Cách nào giảm sai lệch phương pháp chung ngay từ bảng hỏi?
Harman hấp dẫn nhất nhưng chỉ là kiểm tra thô sau khi thu, không giảm được sai lệch. Tăng cỡ mẫu cũng không sửa sai lệch có hệ thống. Lưu ý: tách khối Y khỏi X có đánh đổi với lý do đặt nhân khẩu ở cuối (bài 04) - bàn với GVHD trước khi đổi form.

Nhớ lại không nhìn đáp án

Tự trả lời thành tiếng trước khi bấm mở.

Nói trong 20 giây: độ tin cậy khác giá trị ở đâu?
bấm để xem
Tin cậy = đo nhất quán. Giá trị = đo đúng thứ cần đo. Có tin cậy mới có thể có giá trị, nhưng tin cậy không bảo đảm giá trị.
Hội tụ và phân biệt, mỗi loại xem ở đâu trong EFA?
bấm để xem
Hội tụ: các câu cùng biến tải cao lên cùng một nhân tố. Phân biệt: câu không tải chéo, các biến tách thành nhân tố riêng.
Vì sao dùng trung bình 4 câu làm điểm biến là một hạn chế?
bấm để xem
Nó giả định 4 câu đóng góp bằng nhau và không có sai số đo. Sai số đo làm r và β thường nhỏ hơn thật.

Bài tập - áp lên khóa luận của bạn

20 phút · làm ngay

Mở KLTN_CHINH_SUA_DOT_1.docx, mục 3.4 Xây dựng thang đo. Với mỗi biến X1–X5 và Y, viết 1 câu lập luận giá trị nội dung dựa trên nghiên cứu gốc của thang đo đó, theo khuôn:

"Thang đo [biến] gồm 4 biến quan sát, kế thừa từ [tác giả, năm - chép đúng từ bảng thang đo], bao phủ các khía cạnh [liệt kê] theo định nghĩa ở mục 2.x, và được điều chỉnh từ ngữ cho bối cảnh mật ong trên Shopee qua phỏng vấn định tính."

Sản phẩm: 6 câu. Biến nào chưa đối chiếu toàn văn nghiên cứu gốc thì ghi "chưa đối chiếu", không bịa nguồn.

Đọc thêm - nguồn chính cho bài này

Nguyễn Đình Thọ, Giáo trình Phương pháp nghiên cứu khoa học trong kinh doanh, ấn bản lần 2 - chương về đo lường và đánh giá thang đo (độ tin cậy, giá trị). Link thư viện ĐH Thăng Long (chưa xác minh là record của sách) (link chưa xác minh lại). Đọc để dùng đúng cách gọi tên các loại giá trị theo văn phong hội đồng Việt Nam.

Ghi chú thuật ngữ: bốn loại giá trị, CR, AVE và sai lệch phương pháp chung chưa có trong từ điển thuật ngữ; bài này dùng cách gọi phổ biến trong tài liệu tiếng Việt.

Có gì chưa rõ?

Hỏi tôi bất cứ lúc nào

Tôi là giáo viên của bạn trong khóa này. Gửi tôi 6 câu bạn vừa viết, tôi chỉ ra câu nào đang lập luận bằng alpha thay vì lý thuyết.

← Lộ trình đầy đủ · Từ điển thuật ngữ · Bài 15/18